Bối cảnh năng lượng và môi trường của Việt Nam đã có nhiều thay đổi sâu sắc, chịu tác động mạnh mẽ từ hai xu thế lớn: Chuyển dịch năng lượng toàn cầu hướng tới giảm phát thải khí nhà kính; dù hiện nay tiến độ triển khai đang chậm hơn so với kỳ vọng và nhiều quốc gia đã thừa nhận khó đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050; và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng trong nước trước tốc độ tăng trưởng kinh tế – xã hội nhanh và bền vững. Nhu cầu năng lượng và điện thương phẩm của Việt Nam dự báo tiếp tục tăng nhanh, đi cùng với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10%/năm giai đoạn 2026 – 2030 và khoảng 7,5%/năm giai đoạn 2031 – 2050 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Để đáp ứng nhu cầu này, hệ thống điện quốc gia phải bổ sung trung bình 7.000 – 8.000 MW nguồn mới mỗi năm trong thập kỷ tới.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cập nhật việc xuất nhập khẩu điện: Thực hiện kết nối, trao đổi điện năng có hiệu quả với các nước trong khu vực, bảo đảm lợi ích của các bên, tăng cường an toàn hệ thống điện; đẩy mạnh nhập khẩu điện từ các nước Đông Nam Á (ASEAN) và Tiểu vùng sông Mê Kông (GMS) có tiềm năng về thủy điện. Năm 2030, nhập khẩu khoảng 9.360 – 12.100 MW từ Lào theo Hiệp định giữa hai Chính phủ và tận dụng khả năng nhập khẩu phù hợp với điều kiện đấu nối từ Trung Quốc với quy mô hợp lý; định hướng năm 2050, nhập khẩu khoảng 14.688 MW.

Trong bối cảnh Việt Nam định hướng giảm phát thải và chuyển dịch cơ cấu nguồn điện, quá trình phát triển các nguồn mới vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc thu xếp vốn cho các dự án nhiệt điện than, ĐGNK và nguồn điện LNG. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, kịch bản đẩy sớm/dự phòng khoảng 15% tổng công suất cần xây dựng thêm, tương ứng với khoảng 11.600 MW công suất nguồn điện, trong đó có khoảng 5.300 MW nguồn điện LNG và khoảng 3.000 MW nguồn điện gió ngoài khơi (ĐGNK). PECC2 đã thực hiện tính toán cân bằng công suất và điện năng toàn quốc theo các kịch bản không thể triển khai một số nguồn điện trên.

Công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang trở thành một trong những xu hướng nổi bật nhất của ngành điện hạt nhân thế giới. Theo cập nhật từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), nhiều dự án SMR đã chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang xây dựng, vận hành hoặc cấp phép. Những diễn biến này không chỉ phản ánh xu hướng phát triển của điện hạt nhân thế hệ mới mà còn mang lại nhiều kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam trong quá trình chuẩn bị phát triển điện hạt nhân trở lại.

Thống kê của Hải quan Việt Nam cho thấy, trong năm 2024 cả nước đã nhập khẩu 3,113 triệu tấn khí đốt hóa lỏng với trị giá 2,044 tỷ USD, tăng 6,12% về lượng, tăng 31,55% về trị giá so với cùng kỳ năm 2023. Đa phần lượng khí nhập khẩu này là LNG và được dùng cho phát điện.

Trong bối cảnh phát triển năng lượng chung trên thế giới, đa dạng nguồn cung năng lượng sơ cấp tới từ việc phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, nhằm thay thế dần nhiên liệu hóa thạch. Tại Việt Nam, mặc dù có những giai đoạn phát triển mạnh mẽ năng lượng tái tạo trước đây, tỷ trọng nhiên liệu hóa thạch vẫn duy trì ở mức cao với gần 80% trong tổng cung năng lượng sơ cấp giai đoạn 2019 – 2023.